Kinh tế - Văn hóa và Nghệ thuật: Hệ sinh thái kiến tạo sự phát triển bền vững của đất nước trong Kỷ nguyên vươn mình!

Ở đó, kinh tế là sức mạnh, văn hóa là cội rễ và nghệ thuật là đôi cánh, đưa vị thế dân tộc nghìn năm văn hiến vươn xa trong kỷ nguyên số đầy biến động.

Nhìn lại hành trình 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã xây dựng thành công một hệ sinh thái phát triển tự cường, nơi Kinh tế - Văn hóa - Nghệ thuật tương hỗ tạo nên sức mạnh tổng hợp quốc gia. Về Kinh tế, với quy mô GDP chạm mốc 500 tỷ USD và kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 800 tỷ USD vào năm 2025, Việt Nam không chỉ khẳng định vị thế nền kinh tế lớn thứ 3 ASEAN mà còn dịch chuyển mạnh mẽ từ gia công thô sang làm chủ công nghệ lõi (AI, chip bán dẫn), duy trì thặng dư thương mại 10 năm liên tiếp. Đây là nền tảng vật chất vững chắc để thực hiện khát vọng tự cường.

Sức mạnh ấy được dẫn dắt bởi Văn hóa – nguồn lực nội sinh đóng góp 4,5% vào GDP. Với 8 di sản thế giới và hàng ngàn di tích quốc gia, văn hóa đã trở thành "hệ điều hành" nhân văn, biến di sản thành tài sản kinh tế thông qua công nghiệp sáng tạo. Đặc biệt, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự hòa quyện giữa tinh hoa dân tộc và thời đại đã nâng tầm văn hoá dân tộc. Trong đó, Nghệ thuật Quân sự lấy "lòng dân" làm gốc đã bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa. Nghệ thuật Đối ngoại với bản sắc "Ngoại giao cây tre" đã tạo nên kỳ tích: Việt Nam thiết lập quan hệ với 193 quốc gia, trở thành Đối tác Chiến lược Toàn diện với cả 7 cường quốc hàng đầu. Cùng với Nghệ thuật Quản trị và Đổi mới sáng tạo, chúng ta đã chuyển hóa các kỹ năng thành kỹ xảo kỹ trị tinh hoa, giúp bộ máy vận hành linh hoạt trước biến động địa chính trị. Sự hội tụ của các con số thực chứng này minh chứng cho một Việt Nam đang ở tâm thế sẵn sàng nhất để bước vào "Kỷ nguyên vươn mình", khẳng định vị thế quốc gia văn hiến, thịnh vượng và uy tín trên trường quốc tế.

Sự hội tụ giá trị trong dòng chảy lịch sử và thời đại

Hành trình bốn thập kỷ qua của Việt Nam không chỉ đơn thuần là công cuộc xóa đói giảm nghèo hay gia tăng chỉ số GDP, mà là sự trỗi dậy của một dân tộc biết chuyển hóa "di sản" thành "tài sản". Đây là một bước chuyển mình về tư duy chiến lược, khẳng định rằng những giá trị văn hóa và lịch sử hàng ngàn năm không phải là những hiện vật tĩnh lặng trong bảo tàng, mà là nguồn lực nội sinh sống động, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế thặng dư cao. Khi chúng ta đưa bản sắc vào trong nông sản, đưa di sản vào trong các sản phẩm công nghệ và du lịch, Việt Nam đã không còn cạnh tranh bằng giá rẻ hay tài nguyên thô, mà bằng sự độc bản và chiều sâu nhân văn. Sự chuyển hóa này chính là nền tảng để xây dựng một thương hiệu quốc gia tự cường, nơi mỗi bước tăng trưởng kinh tế đều mang theo hơi thở của cội nguồn dân tộc.

Ngay từ thuở bình minh của nền độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã định ra một tư duy mang tầm vóc thời đại khi Người nhấn mạnh rằng kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa phải được coi trọng ngang nhau. Người từng căn dặn: "Văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị". Lời dạy ấy chính là khởi nguồn cho lý luận về một hệ sinh thái phát triển bền vững mà Việt Nam đang theo đuổi trong kỷ nguyên mới. Theo tư tưởng của Người, một nền kinh tế không có văn hóa là một nền kinh tế thiếu định hướng và đạo đức, còn một nền chính trị thiếu văn hóa sẽ xa rời nhân dân. Chính sự gắn kết biện chứng này đã giúp chúng ta xây dựng được một xã hội hài hòa, nơi sự thịnh vượng về vật chất đi đôi với sự phong phú về tinh thần, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đất nước vững vàng trước mọi sóng gió.

Trước những xoáy lốc của chuỗi cung ứng toàn cầu và biến đổi khí hậu, việc giữ vững bản sắc dân tộc đồng thời thích ứng nhanh chóng với công nghệ số chính là cách để chúng ta thoát khỏi "bẫy thu nhập trung bình" và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Trong thế giới phẳng, công nghệ số vừa là công cụ, vừa là môi trường, nhưng chính văn hóa mới là nội dung và linh hồn. Việc nắm giữ và làm chủ công nghệ giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển, nhưng chính việc gìn giữ bản sắc dân tộc mới là "bộ lọc" để chúng ta tiếp nhận tinh hoa nhân loại mà không bị hòa tan. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là vấn đề an ninh văn hóa; bởi khi bản sắc được bảo tồn và phát huy trên không gian số, chúng ta sẽ tạo dựng được một thế trận lòng dân hiện đại, khẳng định chủ quyền và vị thế của một Việt Nam văn hiến, tự chủ trong lòng kỷ nguyên số.

Những bài học kinh điển từ tinh hoa thế giới và tầm nhìn Việt Nam

Nhìn ra thế giới, các quốc gia có sự phát triển thần kỳ đều chia sẻ chung một công thức thành công, đó là không bao giờ bỏ rơi nền tảng văn hóa khi tiến hành hiện đại hóa kinh tế. Bài học từ Nhật Bản cho thấy tinh thần "Hồn Nhật, công nghệ Tây" đã giúp họ đứng dậy mạnh mẽ từ tro tàn thế chiến, nơi những giá trị đạo đức của võ sĩ đạo được chuyển hóa tinh tế thành triết lý quản trị kinh doanh và kỷ luật lao động toàn cầu.

Tương tự, Hàn Quốc đã tạo nên một kỳ tích khi biến văn hóa và nghệ thuật thành một ngành xuất khẩu tỷ đô thông qua "Làn sóng Hallyu", minh chứng rõ nét rằng một quốc gia phát triển hiện đại không chỉ bán các sản phẩm vật lý đơn thuần mà còn bán cả một phong cách sống và hệ giá trị thẩm mỹ ra thế giới.

Trong khi đó, với Israel, chính tinh thần "Chutzpah", sự táo bạo và không ngại phản biện trong văn hóa Do Thái đã trở thành chất xúc tác quan trọng biến một quốc gia nhỏ bé thành vùng đất khởi nghiệp hàng đầu, nơi nguồn lực sáng tạo con người thay thế hoàn toàn cho sự nghèo nàn về tài nguyên thiên nhiên.

Việt Nam, trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ từ năm 2000 đến 2025, đã biết chắt lọc những bài học quý báu đó để tự tạo nên một bản sắc phát triển riêng biệt. Sự trỗi dậy của các tập đoàn kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhà nước trong những năm qua không còn chỉ dựa vào việc khai thác tài nguyên thô hay gia công giá trị thấp, mà đã bắt đầu dựa trên sức mạnh của "thương hiệu quốc gia" và hàm lượng tri thức sáng tạo.

Chúng ta nhận thấy một sự dịch chuyển rõ rệt khi các chủ thể kinh tế bắt đầu lồng ghép câu chuyện văn hóa vào trong từng sản phẩm, biến mỗi mặt hàng "Made in Vietnam" thành một đại sứ truyền tải thông điệp về một đất nước năng động nhưng vẫn đậm đà bản sắc. Việc duy trì thặng dư thương mại liên tục và nâng cấp vị thế đối ngoại lên Đối tác Chiến lược Toàn diện với các cường quốc hàng đầu là minh chứng cho thấy Việt Nam đang vận hành hài hòa hệ sinh thái ba chân kiềng giữa kinh tế, văn hóa và nghệ thuật quản trị.

Những thành tựu thực tiễn này một lần nữa khẳng định rằng uy tín quốc gia và các giá trị tinh thần khi được phát triển song hành với sự thịnh vượng vật chất sẽ tạo ra một sức mạnh cộng hưởng vô cùng to lớn. Chính mối quan hệ tương hỗ này đã giúp đất nước không chỉ dừng lại ở việc "vượt khó" sau những biến động của đại dịch hay khủng hoảng chuỗi cung ứng, mà còn tự tin "vươn mình" đầy tự hào trên trường quốc tế.

Việc kết hợp bản lĩnh nghìn năm lịch sử với trí tuệ thời đại đã giúp chúng ta xây dựng được một nội lực vững chắc, bảo đảm cho sự phát triển bền vững và nhân văn. Đây cũng chính là thông điệp xuyên suốt mà dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đang hướng tới: một Việt Nam cường thịnh về kinh tế nhưng vẫn vẹn nguyên tâm hồn văn hiến, sẵn sàng đóng góp những giá trị riêng biệt vào sự tiến bộ chung của nhân loại.

Văn hóa là nguồn lực nội sinh quyết định và điểm tựa trí tuệ

Trong hệ sinh thái phát triển của Việt Nam, văn hóa không chỉ là một lĩnh vực giải trí hay lưu giữ quá khứ mà đã thực sự được xác lập là yếu tố quyết định, đóng vai trò như một "hệ điều hành" tinh tế dẫn dắt và điều tiết mọi hoạt động của đời sống xã hội. Trên cơ sở kế thừa nền tảng vững chắc của truyền thống nghìn năm văn hiến, dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã chính thức nâng tầm văn hóa thành nguồn lực nội sinh cốt lõi, là sức mạnh tự thân để quốc gia bứt phá.

Vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi", trong kỷ nguyên số hiện nay, văn hóa tiếp tục thực hiện sứ mệnh dẫn dắt, giúp cho nền kinh tế số vốn dựa trên những thuật toán và dữ liệu bớt đi sự khô khan, vô cảm, từ đó hướng tới mục tiêu phục vụ hạnh phúc con người một cách nhân văn hơn.

Minh chứng rõ nét nhất cho tư duy chiến lược này chính là những thành tựu đột phá trong phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch cộng đồng giai đoạn vừa qua. Việt Nam đã có bước chuyển mình ngoạn mục khi không còn dừng lại ở việc bán những sản phẩm nông sản thô, giá trị thấp mà đã chuyển sang bán cả một không gian trải nghiệm thấm đẫm văn hóa bản địa và tri thức dân gian.

Chính sự khác biệt độc bản về bản sắc và nghệ thuật canh tác truyền thống đã trở thành "giấy thông hành" quyền năng, giúp hạt gạo, búp trà và những đặc sản của dải đất hình chữ S vượt qua các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất của thị trường thế giới. Sự thành công đó không chỉ đến từ chất lượng vật lý của sản phẩm, mà còn đến từ lòng ngưỡng mộ của bạn bè quốc tế đối với một nền văn minh nông nghiệp bền vững, biết trân trọng thiên nhiên và giữ gìn các giá trị nhân văn trong dòng chảy hiện đại. Mối quan hệ biện chứng này khẳng định rằng, khi văn hóa thẩm thấu vào kinh tế, nó không chỉ gia tăng giá trị thặng dư mà còn bảo đảm cho sự phát triển bền vững trước các biến động toàn cầu.

Kinh tế là nền tảng quan trọng: Sức mạnh vật chất sau 40 năm Đổi mới

Sau 40 năm Đổi mới, kinh tế đã khẳng định vị thế là yếu tố quan trọng, đóng vai trò đòn bẩy vật chất thiết yếu để hiện thực hóa những khát vọng lớn lao của dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế. Nhìn lại chặng đường từ năm 2000 đến năm 2025, quy mô GDP của nước ta đã thực hiện một bước nhảy vọt ngoạn mục, không chỉ thay đổi diện mạo quốc gia mà còn chính thức đưa Việt Nam gia nhập nhóm những nền kinh tế năng động và có tốc độ tăng trưởng ổn định nhất thế giới.

Thành tựu này không dừng lại ở những con số thống kê khô khan mà đã trực tiếp chuyển hóa thành sự cải thiện rõ rệt trong đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo ra một xã hội ổn định và giàu sức sống. Đồng thời, chính sức mạnh kinh tế tự cường này đã tạo ra nguồn lực tài chính dồi dào để đầu tư cho quốc phòng và an ninh, xây dựng một hệ thống phòng thủ vững chắc, từ đó bảo đảm một môi trường hòa bình, ổn định bền vững, điều kiện tiên quyết cho mọi nỗ lực kiến thiết quốc gia.

Vận dụng sâu sắc lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Có thực mới vực được đạo", chúng ta nhận thức rõ rằng kinh tế phát triển không phải là mục đích cuối cùng, mà chính là để tạo ra nền tảng nguồn lực vững chắc nhằm quay ngược trở lại bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa nghệ thuật của dân tộc. Trong kỷ nguyên mới, sự phát triển không còn dựa trên khai thác tài nguyên thô hay tận dụng lao động giá rẻ, mà đã dịch chuyển mạnh mẽ sang kinh tế tri thức. Sự bùng nổ của các ngành công nghệ cao, công nghiệp chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam hiện nay chính là minh chứng sống động cho nỗ lực cụ thể hóa trí tuệ Việt thành sức mạnh vật chất thực thụ.

Đây là bước đi chiến lược giúp quốc gia thoát khỏi vị thế gia công thuê, tiến tới làm chủ các phân khúc giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu, khẳng định bản lĩnh Việt Nam trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Sự kết hợp hài hòa giữa nội lực kinh tế và chiều sâu văn hóa chính là chìa khóa để Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Nghệ thuật là công cụ thúc đẩy và tinh hoa của ngoại giao hiện đại

Trong hệ sinh thái phát triển quốc gia, nghệ thuật không chỉ dừng lại ở các giá trị thẩm mỹ đơn thuần mà đã vươn tầm trở thành yếu tố thúc đẩy chiến lược, là ngôn ngữ tinh tế và hiệu quả nhất để Việt Nam đối thoại, kết nối với thế giới. Bước vào kỷ nguyên số, khái niệm nghệ thuật đã được mở rộng và làm mới, không còn bó hẹp trong các loại hình biểu diễn truyền thống như âm nhạc, hội họa hay sân khấu, mà đã thẩm thấu sâu sắc vào các lĩnh vực vĩ mô như "nghệ thuật quản trị" và "nghệ thuật đối ngoại". Đây chính là khả năng vận dụng sự linh hoạt, nhân văn và bản sắc dân tộc vào việc điều hành đất nước cũng như xử lý các mối quan hệ quốc tế, giúp Việt Nam tạo dựng một hình ảnh quốc gia thân thiện, tin cậy nhưng cũng đầy bản lĩnh trên trường quốc tế.

chứng rõ nét cho sự chuyển dịch này chính là chiến lược phát triển du lịch biển bền vững của nước ta hiện nay. Chúng ta nhận thấy rằng sức hấp dẫn của các vùng biển đảo không chỉ nằm ở hạ tầng nghỉ dưỡng xa hoa hay vẻ đẹp thiên nhiên thuần túy, mà cốt lõi nằm ở nghệ thuật kể chuyện về biển cả, về lịch sử giữ nước oai hùng và sự hào sảng, hiếu khách của con người Việt Nam.

Nghệ thuật đóng vai trò cốt yếu trong việc "mềm hóa" những con số kinh tế khô khan, biến những mục tiêu tăng trưởng thành những thông điệp cảm xúc, từ đó tạo ra sức hút mãnh liệt cho thương hiệu quốc gia. Chính sự truyền cảm hứng này đã trở thành thỏi nam châm thu hút các nguồn vốn đầu tư chất lượng cao và khơi dậy sự ngưỡng mộ, đồng cảm của cộng đồng quốc tế đối với tầm nhìn phát triển của Việt Nam.

Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người từng khẳng định văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, chúng ta nhận diện rằng trong bối cảnh hiện nay, mặt trận ấy chính là không gian sáng tạo số toàn cầu. Đây là nơi diễn ra cuộc cạnh tranh về sức mạnh mềm và ảnh hưởng văn hóa giữa các quốc gia. Việc làm chủ không gian số để lan tỏa những giá trị nghệ thuật đặc sắc chính là cách Việt Nam sử dụng "quyền lực mềm" một cách hiệu quả nhất nhằm khẳng định vị thế và uy tín dân tộc. Trong kỷ nguyên vươn mình, nghệ thuật không chỉ là tiếng nói của tâm hồn mà còn là vũ khí sắc bén để bảo vệ bản sắc, thúc đẩy kinh tế và kiến tạo một tương lai bền vững, nơi trí tuệ Việt Nam được tỏa sáng rạng rỡ trước bạn bè quốc tế.

Kết luận

Hệ sinh thái kinh tế - văn hóa - nghệ thuật chính là biểu tượng cho sự trưởng thành của trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam. Đi qua 40 năm Đổi mới, bài học quý giá nhất là một quốc gia chỉ thực sự mạnh khi biết dùng văn hóa làm gốc, kinh tế làm lực và nghệ thuật làm cánh. Sự kết hợp này không chỉ giúp Việt Nam vượt qua biến động của địa chính trị mà còn khẳng định chiều sâu văn hiến dân tộc. Đứng trước ngưỡng cửa Đại hội XIV, với tâm thế tự tin, Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ, chuyển hóa mọi giá trị tinh thần thành sức mạnh vật chất, cam kết trở thành một quốc gia thịnh vượng, nhân văn và là tâm điểm của sự sáng tạo bền vững trên toàn cầu.

Vương Xuân Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật